Blog
Wydarzyło się 65 lat temu
Mohort
Mohort "Jeśli zapomnę o nich, Ty, Boże na niebie, zapomnij o mnie"- Adam Mickiewicz
49 obserwujących 196 notek 601447 odsłon
Mohort, 22 kwietnia 2008 r.

Polska samoobrona na Wołyniu

1791 14 0 A A A

Pierwsze placówki samoobrony polskiej na Wołyniu zaczęły powstawać w początkach 1943r. w związku z narastającą liczbą napadów na ludność polską. Placówki samoobrony organizowano głównie w miejscowościach (wioskach i koloniach) o przewadze ludności polskiej. W osadach, gdzie większość stanowili Ukraińcy, tworzenie samoobron było skazane na niepowodzenie. Skończyłoby się to denuncjacją u Niemców. Z reguły nie organizowano punktów oporu w miejscach, gdzie stacjonowały załogi niemieckie (miasta, część miasteczek i majątków ziemskich). Obecność Niemców odstraszała bojówki banderowskie, po za tym używanie (nielegalnej rzecz jasna) broni pod bokiem okupanta gwarantowało poważne kłopoty.

Powstawanie polskich samoobron następowało oddolnie. Kierownictwo Państwa Podziemnego zostało zaskoczone antypolską akcją nacjonalistów ukraińskich. Właściwie do lipca 1943r. łudzono się możliwością nawiązania dialogu z Ukraińcami w celu wspólnej walki z okupantem niemieckim. Na powyższe nałożył się spór pomiędzy komendantem okręgu AK Wołyń Kazimierzem Bąbińskim „Luboniem" a Okręgowym Delegatem Rządu Kazimierzem Banachem co do podejścia do sprawy ukraińskiej. Często w opracowaniach i relacjach kresowiaków można spotkać się z pretensją wobec Państwa Podziemnego i AK, że nie zapewniły ludności polskiej odpowiedniej ochrony.

Siemaszkowie, badacze ludobójstwa wołyńskiego wyróżniają dwie podstawowe formy polskiej obrony:
- samoobrona, czyli grupy, oddziały, placówki, ośrodki i bazy samoobrony,
- oddziały partyzanckie.
Oprócz powyższego istniały takie formy ochrony (ale nie obrony) jak nocowanie poza domem (znane są przypadki sypiania całych rodzin pod gołym niebem w marcu), gromadzenie się na noc w jednym, dobrze strzeżonym, murowanym budynku, przygotowywanie kryjówek i schronów, wystawianie wart, ostrzeganie o napadach sygnałami dźwiękowymi czy odstraszanie napastników poprzez demonstracyjne noszenie atrap broni albo rozsiewanie fałszywych plotek o dużej sile polskich osad.

Podstawowym problemem samoobron było uzbrojenie. Broń i amunicję zdobywano kupując je od Niemców, przyjaznych Polakom Węgrów, partyzantów sowieckich bądź wygrzebując ją na pobojowiskach. W sporadycznych przypadkach władze niemieckie zgadzały się przydzielić polskim osadom kilka sztuk broni dla obrony przed „bandytami". Było to szczególnie cenne, gdyż pozwalało „legalnie" otwierać ogień bez obawy sankcji niemieckich. Mimo tego uzbrojenie samoobron było fatalne. Wielu członków samoobrony posiadało jedynie pałki, widły, siekiery czy piki.

Różnica pomiędzy placówką a ośrodkiem (bazą) samoobrony polega na tym, że placówka to pojedyncze osiedle a baza to zespół osiedli połączonych wspólnym systemem obronnym. Liczbę placówek (pojedynczych bądź wchodzących w skład bazy) Siemaszkowie oceniają na 128. Z kolei inny badacz podaje liczbę 300 ośrodków. Nie wnikając w to, kto ma rację, należy stwierdzić, że było to dramatycznie mało wobec liczby 3400 miejscowości, w których żyli Polacy na Wołyniu. Było to spowodowane okolicznościami, o których mówiłem już w notce „Wołyń na początku 1943r. Spóźniony wstęp."- dominacją ludności ukraińskiej nad polską mniejszością i ogołoceniem Polaków z elity przywódczej.

Wyróżnia się 15 najważniejszych ośrodków samoobronnych na Wołyniu: Pańska Dolina (powiat Dubno), Zaturce (powiat Horochów), Huta Stara i Huta Stepańska-Wyrka (powiat Kostopol), Zasmyki i Dąbrowa (powiat Kowel), Jagodzin-Rymacze (powiat Lubomel), Przebraże, Antonówka Szepelskai Rożyszcze (powiat Łuck), Antonówka (pow. Sarny), Bielin-Spaszczyzna i Andresówka (pow. Włodzimierz Woł.), Witoldówka i Ostróg (pow. Zdołbunów) oraz dwie duże placówki samoobrony: Rybcza i Dederkały (pow. Krzemieniec).

Najbardziej znanym ośrodkiem samoobrony na Wołyniu było z pewnością Przebraże. Pod koniec lutego 1943r. na zebraniu starszyzny wioski podjęto tam decyzję o powołaniu samoobrony. Komendantem wojskowym samoobrony został Henryk Cybulski ps. „Harry" a komendantem obrony cywilnej Ludwik Malinowski, ps. „Lew". Pierwszy z nich był podoficerem rezerwy WP zbiegłym z sowieckiego zesłania, drugi zaś byłym legionistą, który uniknął łagru ukrywając się. Z początkowych 25-30 ludzi samoobrona rozrosła się do ok. tysiąca zbrojnych pod koniec 1943r. W tym czasie zdążyła odeprzeć kilka dużych ataków UPA i przejść do kontrataku oczyszczając okolicę z ludobójczych oddziałów. Jednocześnie Przebraże miało podpisany „pakt o nieagresji" z pobliską ukraińską wsią Jezioro. Strony wywiązały się z tej umowy do końca wojny. Podaje się, że schronienie w Przebrażu znalazło 10-28 tysięcy ludzi, przy czym ta pierwsza liczba jest najbardziej prawdopodobna.

Na zdjęciu: dowództwo samoobrony Przebraża. W dolnym rzędzie od prawej: Henryk Cybulski, Ludwik Malinowski, Albert Wasilewski (II zastępca dowódcy)

 

Sukces Przebraża był wyjątkiem wśród polskich placówek i baz samoobrony na Wołyniu. Większość samoobron nie dotrwała do nadejścia wojsk sowieckich - została rozbita przez UPA lub/i ewakuowała się.

To właśnie do członków organizujących się polskich samoobron pisał 22. kwietnia 1943r. komendant okręgu AK Wołyń: „Zakazuję stosowania metod jakich stosują ukraińskie rezuny. Nie będziemy w odwecie palili ukraińskich zagród lub zabijali ukraińskich kobiet i dzieci. Samoobrona ma bronić się przed napastnikami lub atakować napastników, pozostawiając ludność i jej dobytek w spokoju."

Powinno się te słowa cytować tym, którzy próbują twierdzić, że UPA to „ukraińska AK".



Źródła:

Władysław Filar, „Przebraże bastion polskiej samoobrony na Wołyniu”, Warszawa 2007

Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945", Warszawa 2000.

Artykuł „Samoobrona ludnosci polskiej na Wolyniu w 1943 roku” na stronie http://27wdpak.btx.pl/ , Michał Klimecki, Zbigniew Palski

Zdjęcie dowództwa Przebraża ze strony http://malinowski.masaz-lomilomi.pl/

Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie
NEWSY - TOP 5

O mnie

Mohort
image
Wypromuj również swoją stronę

Ten blog powstał w 2008 roku z myślą o tych Polakach, którzy nic nie wiedzą o ludobójstwie OUN-UPA. Postawiłem sobie za cel opisanie tych tragicznych wydarzeń w porządku chronologicznym, w ich 65-tą rocznicę.

Liczby:
Wołyń: 60 tys. zabitych
Tarnopolskie: 28 tys. zabitych
Lwowskie: 25 tys. zabitych
Stanisławowskie: 18 tys. zabitych
Lubelskie: 3 tys. zabitych
Polesie: ? tys. zabitych

(są to szacunki polskich ofiar OUN i UPA wg Ewy Siemaszko)

Kilkadziesiąt tysięcy Ukraińców zabitych przez OUN i UPA.

10-15 tys. Ukraińców zabitych w polskich akcjach odwetowych i walkach (wg dr. G. Motyki). Wg prof. W. Filara było to 5,7 tys.)

___________

Powstanie tego blogu sprowokowała inicjatywa prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki.

Komentujących uprasza się o zachowanie szacunku dla narodu ukraińskiego. Autor bloga uważa, że UPA była wrzodem na ciele tego narodu i nie można jej winami obciążać ogółu Ukraińców. Z tego powodu nie domagam się żadnych przeprosin od przedstawicieli państwa ukraińskiego.

Nie jestem historykiem, raczej miłośnikiem historii. Nowym czytelnikom zalecam czytanie notek po kolei zaczynając od najstarszej.

Tekst bloga (do maja 2009) jest dostępny w 4 plikach PDF: część I, część II, część III, część IV

Potrzebującym informacji "w pigułce" proponuję kliknięcie tagu podsumowania.

Moje notki:

LUTY 2008:

1. 9.02.1943. Parośla - krwawe preludium.

2. II RP - surowa macocha

3. Śmierć, śmierć, Lachom śmierć!

4. Dlaczego Wołyń?

5. Karty

MARZEC 2008:

6. Ni Lacha, ni Żyda

7. Patrioci, kolaboranci czy zdrajcy?

8. Powstanie, ale jakie?

9. Krzyż

10. 26.03.1943. Masakra w Lipnikach

11. Kto tu był bohaterem, Wiktorze Juszczenko?

KWIECIEŃ 2008:

12. Wołyń na początku 1943r. Spóźniony wstęp.

13. Polnische Schutzmannschaften - w służbie III Rzeszy i Polaków

14. Zagłada. Trzy historie.

15. Polska samoobrona na Wołyniu

16. Świece ofiarne w Janowej Dolinie

17. Wielki tekst Rafała Ziemkiewicza

18. Dwie prawdy

19. Wołyń - kwiecień 1943

MAJ 2008

20. Trzeciomajowe zwycięstwo

21. Co widać przez pomarańczowe okulary

22. Boh żywe

23. Pszenica i kąkol

24. "Jutro" Kłyma Sawura

25. O złych i dobrych esesmanach

26. Chłopi vs. burżuje czyli walka klas?

27. Prawdziwi bohaterowie

28. Wołyń - maj 1943

CZERWIEC 2008

29. 2. czerwca - zemsta za...

30. Moja Rywingate

31. Czerwone Zielone Święta

32. "Ukraińcy mają potężną pracę do wykonania" - frapujący wywiad z Krzesimirem Dębskim

33. Skandal z prezydentem Kaczyńskim w tle

34. Rozkaz numer 1

35. Sprawa Martynowśkiego

36. O najpiękniejszej dziewczynie w Koszowie

37. Wołyń - czerwiec 1943

LIPIEC 2008:

38. 4-5 lipca 1943 - pierwsza bitwa o Przebraże

39. Nie zapomnij Ty o nas, o, święta!

40. Konferencja o ludobójstwie OUN-UPA: zaproszenie ŚZŻAK i IPN

41. Wołyń i Galicja Katyniem współczesnej Polski

42. „Wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego...”

43. 14.07.1943 - słońce zachodzi nad Kołodnem

44. O tym, jak Ukrainiec Szopiak robił użytek ze swojej kosy

45. Upadek Huty Stepańskiej

46. Politycy ręce precz od historii!

47. Mysterium iniquitatis - czy w człowieku drzemie Demon?

48. Bitwa o chleb

49. Wołyń - lipiec 1943

SIERPIEŃ 2008

50. Pułkownik Niewiński wciąż walczy

51. Przystanek Bandera

52. Bulba-Boroweć pisze list

53. Remanenty - przegląd prasy ukraińskiej

54. Sprawiedliwość "Muchy"

55. O buncie /grzesiowi dedykuję/

56. Wniebowzięcie

57. 30.08.1943 - Wola Ostrowiecka i Ostrówki

58. Trzecia bitwa o Przebraże czyli wojna, której nie było

59. Wołyń/Galicja Wsch. - sierpień 1943

WRZESIEŃ 2008

60. Dekonstrukcja mitu

61. Konstrukcja mitu, czyli bezpieka i IPN prawdę ci powiedzą

62. Nigdy nikogo życia nie pozbawi...

63. Wołyń/Galicja Wsch. - wrzesień 1943

PAŹDZIERNIK 2008:

64. Święte słowa Johna-Paula Himki

65. Retrospekcje: wojna polsko-ukraińska 1918-1919

66. Zastraszyć księdza

67. Wołyń/Galicja Wsch. - październik 1943

LISTOPAD 2008:

68. W telewizji pokazali

69. Ocalić od zapomnienia

70. 16.11.1943 - zwycięstwo "Bomby"

71. Wiktor Poliszczuk (1925-2008)

72. Wojciechowski, podejdź no do płota!

73. Wołyń/Galicja Wsch. - listopad 1943

GRUDZIEŃ 2008:

74. "Brutalny, bezrefleksyjny, fanatyczny" - ks. Isakowicz-Zaleski

75. Angela Merkel: Niemcy wybaczają Polakom Auschwitz

76. Męczennik o. Ludwik Wrodarczyk

77. Prawdziwi bohaterowie (2)

78. Wigilia A.D. 1943

79. Wołyń/Galicja Wsch. - grudzień 1943

STYCZEŃ 2009:

80. Stepan Bandera - ukraiński bin Laden

81. Czarna sukienka czyli o leśnikach

82. Odsiecz Ołyki

83. 27 Wołyńska Dywizja Piechoty AK

84. Gdzie są mężczyźni?

85. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna - styczeń 1944

LUTY 2009:

86. Hanaczów stawia opór

87. Czy na Ukrainie będą burzyć polskie pomniki?

88. Retrospekcje: Galicja

89. Szlachta

90. Inaczej

91. Ratunku, Polacy mnie biją!

92. Czerwone noce w powiecie rohatyńskim

93. Po Wołyniu była Galicja 

94. Przypadek

95. Huta Pieniacka - największa zbrodnia na wsi polskiej

96. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna - luty 1944

MARZEC 2009:

97. Retrospekcje: Zamojszczyzna

98. Obraz zbliżony do prawdy i prawda

99. Odwet

100. Legenda – nie legenda

101. Prawdziwi bohaterowie (3)

102. Jaja po wołyńsku – z książki kucharskiej redaktora W.

103. Historia z perspektywy żaby

104. Wierszem

105. Szok

106. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna - marzec 1944

KWIECIEŃ 2009:

107. Drugie życie... morderców

108. Ostatnia niedziela

109. Prawdziwi bohaterowie (4)

110. Pomóżmy Wiktorowi Juszczence!

111. Kto dziś pamięta o Ormianach?

112. Bitwa pod Hurbami

113. Wołyń/Galicja/Lubelszczyzna – kwiecień 1944

MAJ 2009:

114. Rektorowi KUL pro memoria

115. Zapomniane wypędzenia

116. O pomnikach, profanacjach, polityce i piłce (nożnej)

117. ”Gonił nas człowiek z siekierą”, ale to nie było tak, jak myślicie

118. Wielka Polska o nich zapomniała!

119. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - maj 1944

CZERWIEC 2009:

120. Bratni naród na Kresach

121. Jeszcze o Ziemkiewiczu

122. Nie-Cała prawda

123. Negacjonista

124. Bajka

125. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - czerwiec 1944

LIPIEC 2009:

126. Dishonoris causa

127. Jak to było z piłami na Wołyniu

128. Chcemy innej historii!

129. Polska samoobrona we Wschodniej Galicji

130. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - lipiec 1944

SIERPIEŃ 2009:

131. Alternatywna trasa rajdu Bandery

132. Krakowskimi śladami Stepana Bandery

133. Kolejny ważny tekst Wołodymyra Pawliwa

134. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - sierpień 1944

WRZESIEŃ 2009:

135. Istriebitielnyje Bataliony - w służbie NKWD i Polaków

136. Galicja/Wołyń - wrzesień 1944 (+ Legnica!)

PAŹDZIERNIK 2009:

137. SB – fałszywi bohaterowie

138. Galicja/Wołyń - październik 1944 (+ Legnica bis)

LISTOPAD 2009:

139. Karta się odwraca

140. Galicja/Wołyń – listopad 1944

GRUDZIEŃ 2009:

141. Tylko we Lwowie

142. Ihrowicka kolęda

143. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - grudzień 1944

STYCZEŃ 2010:

144. Niezwykła historia jakich było wiele

145. Wikipedia pod specjalnym nadzorem

146. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - styczeń 1945

LUTY 2010:

147. Juszczenko przegiął

148. Ludobójcy i ludzie

149. Śmierć kata

150. Мила моя, што-то буде з нами? (kresowe mity, nie-mity)

151. Galicja/Wołyń - luty 1945

MARZEC 2010:

152. Spirala odwetu

153. Warto rozmawiać?

154. Koniec

155. Galicja/Lubelszczyzna - marzec 1945 + bojkot zbiórki na KUL

KWIECIEŃ 2010:

156. Wyprawa kijowska AD 2010

157. Galicja/Lubelszczyzna - kwiecień 1945

MAJ 2010:

158. Galicja/Lubelszczyzna - maj 1945

CZERWIEC 2010:

159. Galicja/Lubelszczyzna - czerwiec 1945

LIPIEC-SIERPIEŃ 2010:

160. 67. rocznica Krwawej Niedzieli na Wołyniu

161. Galicja/Lubelszczyzna - lipiec-sierpień 1945

WRZESIEŃ 2010:

162. Komu Andrzej Kunert zamierza stawiać pomniki?

163. Galicja/Wołyń/Lubelszczyzna - wrzesień 1945

PAŹDZIERNIK 2010:

164. Nienawiść w polityce

165. Galicja/Lubelszczyzna/Wołyń - październik 1945

LISTOPAD 2010:

166. Ze szczerej piersi się wyrwało...

167. Galicja/Lubelszczyzna - listopad 1945

GRUDZIEŃ 2010-STYCZEŃ 2011:

168. Krwawe świętowanie

169. Skandal w Przemyślu + podsumowanie 12.1945-01.1946

LUTY 2011:

170. Dlaczego dr Motyka nie powinien zasiadać w Radzie IPN

171. Luty 1946 - podsumowanie

MARZEC-KWIECIEŃ 2011:

172. Łuny w Bieszczadach

173. Światowe autorytety przypominają o polskich ofiarach Wołynia

174. Marzec-kwiecień 1946 – podsumowanie

MAJ-CZERWIEC 2011:

175. Czy Bronisław Komorowski potępi Armię Krajową?

176. Maj-czerwiec 1946 - podsumowanie

LIPIEC-SIERPIEŃ 2011:

177. "To my znamy prawdę..." - 68 rocznica rzezi wołyńskich

178. Lipiec-sierpień 1946 - podsumowanie

WRZESIEŃ-GRUDZIEŃ 2011:

179. Za co bierze pieniądze radca ambasady RP w Kijowie, p. Hnatiuk?

180. Jak to się robi w Warszawie

181. Ale palma czyli GW vs. Ziemkiewicz, odcinek 1943

182. 5 Professoren und Wahrheit, du bist verloren (+ IX-XII.1946)

STYCZEŃ-LUTY 2012:

183. Skandal na Ukrainie + podsumowanie 01-02.1947

MARZEC 2012:

184. Podsumowanie marca 1947 (śmierć gen. Świerczewskiego)

KWIECIEŃ-GRUDZIEŃ 2012:

185. Genocidum atrox

186. Awantura o akcję "Wisła" (+podsumowanie)

ROK 2013:

187. Walczymy o Dzień Pamięci Męczeństwa Kresowian

188. Elity III RP: nacjonalizm jest OK, byle ukraiński

189. Eksperci – po owocach ich poznacie

190. A ile ofiar zadowoliłoby p. Szeptyckiego?

191. Michnik stoi tam, gdzie OUN

______________________________

"Wychowanie w niepamięci, świadome ukrywanie, czy fałszowanie faktów, stawianie zbrodniarzom pomników to najbardziej podła rzecz, jaka może się wydarzyć cywilizowanym narodom..." Stanisław Srokowski,"Nienawiść"

"W interesie naszych narodów leży znormalizowanie naszych stosunków, co wymaga powiedzenia sobie w oczy całej prawdy - ale tylko prawdy." - Jerzy Giedroyć

IPN5

Kontakt: dymitr.mohort[małpa]interia.pl

Ostatnie notki

Obserwowane blogi

Ostatnie komentarze

  • @Autor Odbiorą mu dopiero gdy skończy jak Janukowycz. A że skończy to pewne.
  • @Autor Oczywiście, że nikt tych jeńców intencjonalnie nie zabijał.
  • @Autor Ciężko uwierzyć! Mi się wydaje, że Polacy piją coraz więcej!

Tagi

Tematy w dziale Kultura